Kościół parafialny w Barnimiu
Kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Barnimiu – w gminie Drawno
Wieś Barnimie, której metryka wsi sięga XIII w., powstała przy brodzie nad Drawą i obecnie liczy ok. 300 mieszkańców. Jest malowniczo położona na rozległej polanie otoczonej Puszczą Drawską. Późnogotycki kościół parafialny w Barnimiu to najcenniejszy zabytek tej miejscowości. Zlokalizowany jest w centrum nawsia. Kościół zbudowany ok. 1500 r. W literaturze spotykać można różne poglądy na temat czasu powstania świątyni (od XIII w. do około 1500 r.). Zbudowany jest z kamieni granitowych i cegły, na planie prostokąta, otynkowany. Jest budowlą salową, orientowaną.Kościół ma kształt wydłużonego prostokąta. Około 1900 r. dobudowana została, do pierwotnie prosto zamkniętego prezbiterium, półkolista absyda i czworoboczna kruchta przy ścianie południowej. Od wschodu naroża wspierają dwie skarpy. Szczyt wschodni, wtórnie regotyzowany i otynkowany, ozdobiony jest ostrołukowymi i kolistymi blendami. Przysadzistą bryłę korpusu pokrywa wysoki dach dwuspadowy. W 1900 r. kościół został powiększony o kruchtę i półkolistą apsydę. Wewnątrz, z renesansowego wyposażenia zachowały się: czasza ambony z 1600 r. z wizerunkami czterech ewangelistów, architektoniczny renesansowy ołtarz główny z 1608 r. (odnowiony w 1988 r.), drewniana empora organowa z 1900r., neorenesansowy prospekt organowy z 1908r., witraże i mosiężny świecznik z 1900r., barokowe epitafium z ok. 1670 r. pastora Mathiasa Schreibera. Na przełomie XVII/XVIII w. wybudowano po stronie zachodniej drewnianą czterdziestometrową dzwonnicę ze strzelistą iglicą, odnowiona w 2006 r., odeskowana, na planie kwadratu, zwieńczona strzelistym hełmem z iglicą i z krzyżem.
Ok. 1897 r. został zawieszony dzwon z inskrypcją w jęz.niem. (Bądź wierny aż do śmierci). Wnętrze kościoła przekryte jest drewnianym, belkowanym stropem. Wewnątrz, z renesansowego wyposażenia zachowały się: w prezbiterium czasza ambony z 1600 r. z wizerunkami czterech ewangelistów, architektoniczny renesansowy ołtarz główny z 1608 r. (odnowiony w 1988 r.). Ponadto wsparta na filarach drewniana empora organowa z 1900r., neorenesansowy prospekt organowy z 1908r., witraże i mosiężny świecznik z 1900r., barokowe epitafium z ok. 1670 r.
Empora, ławki, chrzcielnica pochodzą z okresu przebudowy kościoła z ok. 1900 r. Po II wojnie światowej kościół przejęła parafia w Drawnie i kościół został poświęcony jako świątynia katolicka w dniu 22 października 1945 roku. Samodzielną parafią erygowano 1 lipca 1996 r. Wieś zapewne istniała już w XIII w. Źródło z 1337 r. wspomina ją jako wieś opuszczoną. Powtórnie zasiedlona była własnością rodu rycerskiego von Wedel, od 1800 r. rodziny von Waldow. Leżąca na pograniczu Marchii Brandenburskiej i Polski wieś była kilkakrotnie niszczona, szczególnie podczas wojny trzydziestoletniej w XVII w. 27 lipca 1627 r. rozegrała się w pobliżu wsi bitwa wojsk cesarskich z protestanckimi, w ramach wojny trzydziestoletniej. W 1657 r. przez tzw. „polski most” na Drawie przechodziły wojska polskie hetmana Stefana Czarnieckiego ścigające Szwedów. W 1759 i 1761 r. podczas przemarszów oddziałów rosyjskich miały miejsce kontrybucje i rabunki.
Tereny parafii mają niezwykłe walory przyrodnicze i wartości kulturowe. Od 1955 r. spływał kilka razy Drawą przez Barnimie ks. Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. Według relacji ustnych ks. Karol Wojtyła, dziś św. Jan Paweł II, miał też spacerować po wsi i smakować miejscowe przysmaki. Powstały szlak kajakowy „ Śladami Papieża” upamiętnia wodne wędrówki największego Polaka w dziejach Polski po tych zakątkach. Również monument w postaci postawionego w 2006 r. głazu i opartego o niego w 2014 r. kajaka z granitu strzegomskiego i kamienia u podnóża głazu, na których znajdują się: krzyż z 2011 r. i pamiątkowe tablice. Pod monumentem zakopana jest kapsuła czasu.
oprac. i zdjęcia Bernadeta Abramowicz
Kościół w Dominikowie pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – kościół filialnym parafii w Barnimiu – gmina Drawno
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Dominikowie to unikatowa świątynia, zbudowana około 1600 roku, wkrótce ponownej lokacji wsi ok. 1570 r. Dzieje tej miejscowości sięgają średniowiecza, przed poł. XIV w., gdy należała do księstwa Pomorskiego. I być może w okresie po chrystianizacji Pomorza, związanej z misją św. Ottona, powstał w tym miejscu kościół ( ok.1353 r. ?), ponieważ obecna świątynia jest orientowana. Po II wojnie światowej kościół w Dominikowie został poświęcony dnia 22.X. 1945 roku jako świątynia katolicka pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i w tym okresie, po 1945r. należała do parafii rzym.-kat. w Drawnie. Od 14.06.1996 r. kościół należy do parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Barnimiu. Pierwszym proboszczem został ks. Ireneusz Starachowski (1961–2007), Obecnie należy do Parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa we wsi Barnimiu. Kościół jest orientowany, usytuowany jest w centrum wsi, na niewielkim placu, na którym znajdują stare lipy, otoczony murem kamiennym. Wzniesiony z nieregularnych głazów narzutowych w formach renesansowych na planie prostokąta. Obok kościoła dobudowano w 1630r. wolnostojąca, drewnianą wieżę/dzwonnicę o konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym. Do elewacji południowej przylega prostokątna kruchta w konstrukcji szkieletowej. Wnętrze korpusu jest jednoprzestrzenne, przekryte stropem belkowym, doświetlone oknami o głębokich rozglifionych ościeżach. Do najcenniejszego wyposażenia świątyni należy manierystyczny, renesansowy ołtarz główny z 1610r., z bogatą snycerką i płaskorzeźbami. Ambona jest też z 1610r., a chrzcielnica cynowa z XVII w. Empora organowa wsparta jest na dwóch słupach prze ścianie zachodniej. Na jej balustradzie cenne polichromie z pocz. XVII w. przedstawiają sceny ze Starego Testamentu: Arka Noego, budowa wieży Babel, drabina Jakuba. Neorenesansowy prospekt organowy pochodzi w 4 ćw. XIX w. Kościół w Dominikowie jest obecnie pieczołowicie odnowiony, w zadbanym otoczeniu. Obecny proboszcz ks. Wojciech Kozub (ur. 1964), doprowadził kościół do nadzwyczajnej świetności. Ks. Wojciech Kozub utworzył skansen historyczno – sakralny na terenie przykościelnym w miejscu całkowicie nieczytelnego starego cmentarza ewangelickiego. Powstał bez szkód dla istniejącego starodrzewu z zachowaniem szacunku dla powagi tego miejsca. Należyte godne miejsce otrzymał stary, pęknięty dzwon z roku budowy wieży 1630r., oraz płyty nagrobne i kolumnowa kapliczka Matki Bożej. Znajdziemy historię miejscowości przed i po 1945.r., pradzieje sięgające osadnictwa z czasów kultury łużyckiej, epoki brązu, rzymskich i wczesnego średniowiecza, kiedy te ziemie zamieszkiwały plemiona słowiańskie z okresu misji Ottonowej w latach 1124-1128. Znanych jest z nazwiska 18 pastorów barnimskich którzy sprawowali tu posługę.
oprac. i zdjęcia B.Abramowicz
Brzeziny – kościół pw.Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
Brzeziny – kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny z 1756 r. znajduje się w centrum wsi, lokowanej w średniowieczu, w XIII w. Wybudowany na planie prostokąta z wieżą i z małą kruchtą z boku nawy. Pierwotnie wykonano go jako konstrukcję szachulcową wypełnioną cegłą. W 1967 r. został przebudowany i otynkowany, usunięto drewniany szkielet i wymieniono go na mur. W 1993 na elewacji kościoła umieszczono deski imitujące pierwotną konstrukcję. Całość pokryta jest dachem z dachówką. Kościelna wieża ma 15 m wysokości, w dolnej części jest szachulcowa, wyżej drewniana, zwieńcza ją dach czterospadowy. W wieży znajduje się dzwon z 1754 r. We wnętrzu świątyni znajduję się cenny ołtarz – neorenesansowy tryptyk z pocz. XX w. Został on podarowany dla parafii przez ks. Jana Abramskiego z Choszczna. Centralnie przedstawia on scenę nawiedzenia św. Elżbiety przez Maryję Pannę. Po bokach znajdują się wizerunki św. Stanisława Kostki i św. Kazimierza Królewicza. Okienne witraże zaprojektował w 1974 Wiktor Ostrzołek.
Poświęcenie kościoła jako świątyni katolickiej miało miejsce dnia 23.III.1946 r. Należał wówczas do parafii Breń, od 1957 był w Parafii Zieleniewo, a od 07.01.1985 był już kościołem samodzielnej parafii w Brzezinach.
Tekst i fot. B. Abramowicz na podst. UM Drawno
Derczewo
Derczewo – kościół romański, orientowany, w kręgu oddziaływania architektury cysterskiej, pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – powiat myśliborski Doroczny odpust w dniu 8 września
Kościół usytuowany w centrum wsi, na lekkim wyniesieniu otoczony kamienny murem, w cieniu lip. Zgodnie z kanonem średniowiecznych budowli sakralnych jest orientowany. Początki świątyni sięgają drugiej połowy XIII w., zbudowany z ciosów granitowych, orientowany, salowy, na rzucie prostokąta, z wieżą, Drewniana wieża zachodnia dobudowana na osi fasady zach. w poł. XIX w., tak jak i zakrystia. Główny portal wejściowy od strony zachodniej stanowi kamienny portal ostrołukowy, dwukrotnie schodkowany ze zwornikiem. Od strony południowej znajduje się podobny dwukrotnie schodkowany kamienny portal. Datowanie: użycie pięknie opracowanych kwader, ich regularny układ w poziomych warstwach oraz staranność wykonania ostrołukowych portal , z zastosowaniem segmentu zwornikowego wskazują na powstanie budowli jeszcze w 3 lub na początku 4 ćwierci XIII w.
Rola motywu szachownicy na ościeżach portalowych.
W Derczewie widnieją elementy ornamentacyjne, których znaczenie nie jest wyjaśnione. Należą doń kwadry z ornamentem szachownicy. Motyw szachownicy występuje na portalach niektórych kościołów na omawianym terenie Pomorza Zachodniego. Efekt szachownicy na kostce granitowej został uzyskany przez wygładzenie pól jednych kwadracików, a przez pozostawienie reszty szorstkimi. Liczba kwadracików wynosi w przybliżeniu 35, technika wykonania poprzez wygładzenie pól, a linie tworzące pola kwadracików są równoległe w stosunku do powierzchni licowej ciosu, w przybliżeniu kwadratowej. Można przypuszczać, że cios z ornamentem szachownicy znajdował się pierwotnie przy portalu zachodnim, a tu został wmurowany wtórnie. Zagadkowe jest znaczenie wzoru szachownicy. Należy wziąć okoliczności gdzie on występuje. Motyw szachownicy spotyka się przy obramowaniu portalu, a więc miejscu bardzo widocznym, przeznaczonym do oglądania, istniała także funkcja dekoracyjna, wskazuje za tym staranność wykonania. Znak ten mógł odgrywać rolę gmerku kamieniarza lub strzechy kamieniarskiej. Za tą hipotezą przemawia stosunkowo liczne jego występowanie, którego nie mogła uzasadnić działalność jednego człowieka i wiadomości, jakie posiadamy o organizacji pracy przy budowach średniowiecznych. Płaszczyznowy charakter znaku szachownicy odgrywał w przypadku budowli pomorskich przypuszczalnie rolę sygnatury dla pomorskich warsztatów kamieniarskich. Można przyjąć hipotezę, że cios z ornamentem szachownicy na obramieniu portalu stosowano jako sygnatura. Kwadry z motywem szachownicy w kościołach granitowych występują również poza obrębem Pomorza prawoodrzańskiego, mianowicie na terenach położonych na lewym brzegu Odry.
Literatura: Kasprzakowi H., Świechowski Z.,” Katalog zabytków powiatu myśliborskiego”, Materiały Centralnego biura Inwentaryzacji Zabytków w Warszawie
tekst i fot. B.Abramowicz
