Kościół parafialny w Barnimiu p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Barnimiu – w gminie Drawno
Wieś Barnimie, której metryka wsi sięga XIII w., powstała przy brodzie nad Drawą i obecnie liczy ok. 300 mieszkańców. Jest malowniczo położona na rozległej polanie otoczonej Puszczą Drawską. Późnogotycki kościół parafialny w Barnimiu to najcenniejszy zabytek tej miejscowości. Zlokalizowany jest w centrum nawsia. Kościół zbudowany ok. 1500 r. W literaturze spotykać można różne poglądy na temat czasu powstania świątyni (od XIII w. do około 1500 r.). Zbudowany jest z kamieni granitowych i cegły, na planie prostokąta, otynkowany. Jest budowlą salową, orientowaną.Kościół ma kształt wydłużonego prostokąta. Około 1900 r. dobudowana została, do pierwotnie prosto zamkniętego prezbiterium, półkolista absyda i czworoboczna kruchta przy ścianie południowej. Od wschodu naroża wspierają dwie skarpy. Szczyt wschodni, wtórnie regotyzowany i otynkowany, ozdobiony jest ostrołukowymi i kolistymi blendami. Przysadzistą bryłę korpusu pokrywa wysoki dach dwuspadowy. W 1900 r. kościół został powiększony o kruchtę i półkolistą apsydę. Wewnątrz, z renesansowego wyposażenia zachowały się: czasza ambony z 1600 r. z wizerunkami czterech ewangelistów, architektoniczny renesansowy ołtarz główny z 1608 r. (odnowiony w 1988 r.), drewniana empora organowa z 1900r., neorenesansowy prospekt organowy z 1908r., witraże i mosiężny świecznik z 1900r., barokowe epitafium z ok. 1670 r. pastora Mathiasa Schreibera. Na przełomie XVII/XVIII w. wybudowano po stronie zachodniej drewnianą czterdziestometrową dzwonnicę ze strzelistą iglicą, odnowiona w 2006 r., odeskowana, na planie kwadratu, zwieńczona strzelistym hełmem z iglicą i z krzyżem.
Ok. 1897 r. został zawieszony dzwon z inskrypcją w jęz.niem. (Bądź wierny aż do śmierci). Wnętrze kościoła przekryte jest drewnianym, belkowanym stropem. Wewnątrz, z renesansowego wyposażenia zachowały się: w prezbiterium czasza ambony z 1600 r. z wizerunkami czterech ewangelistów, architektoniczny renesansowy ołtarz główny z 1608 r. (odnowiony w 1988 r.). Ponadto wsparta na filarach drewniana empora organowa z 1900r., neorenesansowy prospekt organowy z 1908r., witraże i mosiężny świecznik z 1900r., barokowe epitafium z ok. 1670 r.
Empora, ławki, chrzcielnica pochodzą z okresu przebudowy kościoła z ok. 1900 r. Po II wojnie światowej kościół przejęła parafia w Drawnie i kościół został poświęcony jako świątynia katolicka w dniu 22 października 1945 roku. Samodzielną parafią erygowano 1 lipca 1996 r. Wieś zapewne istniała już w XIII w. Źródło z 1337 r. wspomina ją jako wieś opuszczoną. Powtórnie zasiedlona była własnością rodu rycerskiego von Wedel, od 1800 r. rodziny von Waldow. Leżąca na pograniczu Marchii Brandenburskiej i Polski wieś była kilkakrotnie niszczona, szczególnie podczas wojny trzydziestoletniej w XVII w. 27 lipca 1627 r. rozegrała się w pobliżu wsi bitwa wojsk cesarskich z protestanckimi, w ramach wojny trzydziestoletniej. W 1657 r. przez tzw. „polski most” na Drawie przechodziły wojska polskie hetmana Stefana Czarnieckiego ścigające Szwedów. W 1759 i 1761 r. podczas przemarszów oddziałów rosyjskich miały miejsce kontrybucje i rabunki.
Tereny parafii mają niezwykłe walory przyrodnicze i wartości kulturowe. Od 1955 r. spływał kilka razy Drawą przez Barnimie ks. Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. Według relacji ustnych ks. Karol Wojtyła, dziś św. Jan Paweł II, miał też spacerować po wsi i smakować miejscowe przysmaki. Powstały szlak kajakowy „ Śladami Papieża” upamiętnia wodne wędrówki największego Polaka w dziejach Polski po tych zakątkach. Również monument w postaci postawionego w 2006 r. głazu i opartego o niego w 2014 r. kajaka z granitu strzegomskiego i kamienia u podnóża głazu, na których znajdują się: krzyż z 2011 r. i pamiątkowe tablice. Pod monumentem zakopana jest kapsuła czasu.
tekst i zdjęcia Bernadeta Abramowicz
Korytowo – kościół parafialny z przełomu XIII/XIV w. p.w. św.Stanisława Kostki; doroczny odpust 18 września
Korytowo to niezwykle malownicza miejscowość, o bogatej historii sięgającej wczesnego średniowiecza, związanej zakonem rycerskim joannitów. Jest to najstarsza miejscowość w gminie Choszczno i wiadomo, że już od IX do XIII w. funkcjonował tu gród słowiański. Obecnie jest to wieś sołecka, leżąca na wschodnim brzegu jeziora Korytowo Duże. Na terenach pogranicza pomorsko-wielkopolskim,książę wielkopolski Władysław Odonic nadał w 1237 r. te ziemie Zakonowi Joannitów. Zakonników osadzono w Korytowie koło Choszczna, którzy założyli na tym terenie komturię oraz wznieśli zamek. Przed 1267 r. joannici korytowscy otrzymali miejscowości Klukom, Żukowo Płońskie, Sadłowo, oraz Suchań, który został siedzibą komturii przeniesionej ze Stargardu, ponadto dwie niezidentyfikowane wsie. W wyniku konfliktu joannitów z księciem pomorskim Barnimem I dobra joannitów przejął Barnim I (1210 – 1278), który w 1272 r. nadał wieś rodzinie rycerskiej von Wedel. W XV w. Korytowo było kilkakrotnie niszczone. Około poł. XV w. wieś otrzymała prawa miejskie, w 1486r. Korytowo wymieniane jest jako miasteczko. W II poł. XV w. miejscowość została umocniona murem i nazywana była miastem aż do XVII w. Przez cały XVI w. miasteczko przeżywało rozkwit gospodarczy. W czasie wojny trzydziestoletniej (1637 r.) zniszczona przez wojska cesarskie. W XVIII w. Korytowo było ważnym ośrodkiem hodowli i rybołówstwa. Znaczenie Korytowa spada pod koniec XVIII w. Z tego okresu pochodzi pałac z reliktami średniowiecznego zamku. Kompleks folwarczny oraz młyn wodny nad rzeką Wardynką pochodzą z przeł. XIX/XX w. Najcenniejszym zabytkiem w Korytowie to XIII-wieczny kościół kamienno-ceglany p.w. św. Stanisława Kostki, orientowany, przebudowany w XVI i XIX w. Do kościoła prowadzi przepiękna zabytkowa aleja kasztanowa, wybrukowana „kocimi łbami” XIX w., na jej końcu znajduje się otoczona kasztanami i lipami gotycka świątynia, z wczesnorenesansowym szczytem wschodnim i barokowym hełmem wieży. Świątynia posiada kamienne fundamenty posadowione na podmurówce z kamieni polnych, również do budowy ściany obwodowej zastosowano kamienie narzutowe. Kościół jest orientowany. Świątynia posiada trzy-bryłowy podział korpusu nawowego z wieżą od zachodu, zbudowaną na rzucie prostokąta. Do północnej ściany wieży dobudowano zakrystię. Najciekawszy i oryginalny element,charakterystyczny dla kościoła korytowskiego, to zachowany pierwotny szczyt wschodni o nader dekoracyjnym opracowaniu. Szczyt wschodni z płycinami, lizenami, sterczynami i ceramicznymi ozdobnymi główkami/maskami. Szczyt ten, wykonany w gotyckiej cegle, rozwiązany został na polu trójkąta równoramiennego ze stopniowanym układem płycin arkadowych. Zastosowano tu podział dwuosiowy z ceglanym obramieniem otworów okiennych. Podział wyznaczony przez ceglane lizeny i łuki. W zwieńczeniu szczytu umieszczone są ceglane sterczynki. W pobielonych płycinach arkadowych znajdują się dwa otwory okienne. Łuki arkad wsparte na ozdobnych główkach ( maskach); w kolistych blendach analogiczne główki, do których dodano skrzydła. W elewacji południowej i północnej zastosowano podział ścian trzy-i czteroosiowy. Okna zakończone łukami odcinkowymi. We wnętrzu głęboko rozglifione, posiadają głębokie parapety, a górnej części przesklepione łukami odcinkowymi. Natomiast od zewnątrz przesklepione są ostrołukowymi nadprożami i posiadają obramienia z cegły ceramicznej. W elewacji południowej znajduje się portal ceglany, zwieńczony trójkątnym ( trójbocznym) pseudo-frontonem. Korpus nawowy na planie prostokąta i jest orientowany, podmurówkę zbudowano z kamieni polnych i jest zlicowana z murem ścian obwodowych. Natomiast ściany obwodowe korpusu nawowego wykonano z głazów narzutowych z cyklopowym wątkiem muru. Wnętrze kościoła stanowi hala na planie prostokąta, w której wyodrębniono prezbiterium zaakcentowane stopniami, pod prezbiterium znajdowała się pierwotna krypta. Nawa przekryta jest drewnianym stropem pułapowym, belkowanym. Podłogę wyłożono posadzką z płytek ceramicznych. W kościele zachowało się zabytkowe wyposażenie. Najcenniejszym zabytkiem jest ołtarz z XIV-XVI w. Jest to wczesnorenesansowa nastawa ołtarzowa w formie pentaptyku z 1588r. W ołtarzu umieszczono centralnie scena Ukrzyżowania, po bokach pełnoplastyczne figury apostołów św. Piotra i św. Pawła, ze sceną Zwiastowania w szczycie, a w predelli scena z Ostatniej Wieczerzy. W oknach współczesne witraże świętych, związanych z historią Polski: Matki Bożej Częstochowskiej, św. Stanisława Kostki, św. Wojciecha, św. Jana Pawła II, powstańców (?), św. Huberta(?). W masywie zachodnim pobudowano czworoboczną wieżę z barokowo-klasycystycznym hełmem, przy czym hełm jest stopniowany latarnią i ostrosłupową iglicą, a otwory w wieży biforialne. Ściany wieży wzniesiono z nieregularnych głazów narzutowych i tłucznia ceglano- kamiennego, z przewagą kamienia w dolnej części wieży. Na trzeciej kondygnacji wieży zawieszony jest dzwon spiżowy z roku 1732. Podczas ostatniej konserwacji wieży odsłonięto ciekawy kamienno-ceglany wątek muru. Przyziemie wieży stanowi obecnie kruchtę. Kościół otoczony jest od południa kamiennym murem, a przy ścianie wschodniej znajduje się krzyż misyjny. Kościół został ponownie poświęcony 18 listopada 1945 r. i nadano mu wezwanie św. Stanisława Kostki. Od 7 lutego 2000 r. stał się siedzibą parafii p.w. św. Stanisława Kostki.
Tekst i zdjęcia Bernadeta Abramowicz
Raduń –
Raduń- kościół parafialny p.w.Matki Bożej Szkaplerznej z Góry Karmel, doroczny odpust 16 lipca – leży w gminie Choszczno, przy historycznym trakcie wiodącym z Choszczna do Bierzwnika.
Raduń to dawna wieś rycerska, o średniowiecznym rodowodzie, leżąca na terenach pogranicza pomorsko-wielkopolskim. Miejscowość znajdowała się w dawnym uposażeniu rycerskiego zakonu Joannitów z nadania księcia wielkopolskiego Władysława Odonica. Książe Władysław Odonic w 1237r. nadał Joannitom ziemię. Zakonników osadzono w Korytowie koła Choszczna. Przed 1267 r. joannici korytowscy posiadali miejscowości wokół Choszczna, do których zaliczał się Raduń. Kościół i parafia w Raduniu istniała od średniowiecza aż do reformacji tj. do roku 1539 r. Kościół usytuowany jest na niewielkim wyniesieniu, otoczony kamiennym murem, który tworzy jednocześnie plac kościelny o regularnym zarysie. Kościół wzniesiono na przełomie XIII/XIV w. Ta jednoprzestrzenna świątynia, salowa, z prosto zamkniętym prezbiterium i zgodnie z kanonem średniowiecznych budowli sakralnych orientowana, zbudowana na osi wschód-zachód, gdzie prezbiterium zwrócone w jest kierunku wschodnim. Wzniesiona została z kwadr granitowych oraz w nowym materiale, w cegle. Współistnienie kamienia i cegły było na terenach polodowcowych w średniowieczu pożądane. Powstałe wówczas efekty kontrastowe zestawienia rożnych materiałów odpowiadało wrażliwości estetycznej średniowiecznych budowniczych. Kamień, a granit w szczególności, jest symbolem pierwotności i trwałości i sięga najstarszych znaczeń biblijnych. W pierwszej ćwierci XIV wieku na pograniczu pomorsko-nowomarchijskim, w okolicach Choszczna i Pełczyc działał warsztat biegły w technice łączenia granitu i cegły. Kościół w Raduniu jest być może dziełem tego warsztatu, a na pewno jest przykładem tego świadomego łączenia granitu i cegły. Kościół w Raduniu to prostokątna sala, której mury powstały z dwóch różnych rodzajów materiału. Mur w dolnej partii, do strefy okien, wymurowano ze starannie obrobionych ciosów granitowych, ponad profilowanym granitowym cokołem wznosi się 9 warstw kwader. Natomiast wyższe elementy ścian wybudowano już w cegle. Na przykładzie kościoła w Raduniu można prześledzić jakie dekoracyjne możliwości dawała cegła. Elementy gotyckiego stylu, ostrołukowe portale i ościeża okienne i nowy materiał -cegła- jako materiał ozdobny pojawia się już w XIII w. Materiał ceglany uważany był za oznakę prestiżu. Cegła umożliwiała wykonanie daleko bogatszych detali: jak profilowane ostrołukowe portale, profilowane ościeża okienne i laskowania. Elewacje boczne kościoła, zarówno południowa jak i północna zostały podzielone rytmem ostrołukowych okien i płycin, ujętych w profilowanych ościeżach, rozczłonkowanych podwójnymi lancetami. Tworzą one niewątpliwie atrakcyjny akcent widokowy. W sposób mistrzowski zastosowano tu ceramiczne obramienia ostrołukowych otworów okiennych. Ościeże okien są głęboko obustronnie rozglifione. Krawędzie są profilowane, o kształcie gruszkowym wałków, wałki z wałeczkami i wklęskami w dodatku trzykrotnie schodkowane. W ścianie południowej zachował się gotycki portal uskokowy, wykonany z kształtek ceramicznych. Nad portalem znajduje się spora rozeta wypełniona bogatym laskowaniem. Na osobne omówienie zasługuje szczyt wschodni granitowo-ceglany, z przełomu XIII/XIV w. Zastosowana kompozycję szczytu wschodniego była powszechna dla architektury ceglanej Niżu Nadbałtyckiego w końcu XIII w. Prawdopodobną inspiracją budowniczego był gotycki kościół cysterski w Kołbaczu, skąd zaczerpnięto niektóre elementy formalne. Powierzchnię ściany rozczłonkowano płycinami w układzie piramidalnym. Umieszczoną centralnie podwójną płycinę flankują płyciny po dwie z każdej strony, również wąskie i zakończone łagodnym łukiem ostrym. U dołu znajduje się przeszklony niewielki okulus, jego dwuskokowe ceglane profilowane obramienia pobielone. Dolną część szczytu tworzy triada przeszklonych podłużnych, ostrołukowych gotyckich okien. Dwa okna zostały zamurowane. Zarówno z lewej jak i z prawej strony kompozycję zamykają dwie ostrołukowe płyciny. W obramieniach bogato profilowanych ostrołukowych okien szczytu wschodniego umieszczono niezwykłe zdobienia: ceramiczne wczesnogotyckie główki. Terakotowe dekoracja umieszczona na górnych krawędziach profilowań ościeży okiennych w formie ceramicznych masek stanowi unikalne zdobienie jako dekoracja architektoniczna. Podobne zdobienia główki/maski spotykamy w szczycie wsch. w pobliskim Korytowie. Kościół uległ zniszczeniu podczas wojny trzydziestoletniej. Szwedzi zniszczyli i splądrowali wieś i spalili świątynię. Po niszczycielskich najazdach, w 1643 roku odlano dzwony, z których jeden zachował się do dziś. W II połowie XIX wieku dobudowano w fasadzie zachodniej ceglaną neogotycką wieżę. Zapewne wokół świątyni funkcjonował w średniowieczu cmentarz parafialny. Dawny cmentarz wokół kościoła otoczony został murem z XVI-wieczną bramką cmentarną. Gotycka bramka cmentarna, zdobiona 5 sterczynkami i łukiem w „ośli grzbiet” stanowi niewątpliwie atrakcyjny akcent architektoniczny od strony południowej.
Ponowne poświecenie kościoła miało miejsce tuż po II wojnie światowej, w lipcu 1945 r. Natomiast parafia istnieje od ponad 50 lat, data poświecenia parafii 4.III.1974 r.
Tekst i zdjęcia Bernadeta Abramowicz